2016 December 9 - جمعه 19 آذر 1395

تعجیل مسئولین جهت تعدد مناطق آزاد تجاری-صنعتی /ایجاد مناطق جدید با همان شیوه ناکارآمد سابق
کد خبر: ٧٢٨٧٦ تاریخ انتشار: ٢٦ آذر ١٣٩٤ - ١١:٣٧
صنعت و اقتصاد » مطلب ویژه
عدم توجه به منافع ملی
تعجیل مسئولین جهت تعدد مناطق آزاد تجاری-صنعتی /ایجاد مناطق جدید با همان شیوه ناکارآمد سابق

2 دلیل برای این مشکل وجود دارد. اول اینکه طبق قانون، خرید و فروش ارز توسط هر شخص حقیقی و حقوقی در این مناطق، آزاد است.

گروه صنعت و اقتصاد صابرنیوز: در قانون چگونگی تشکیل و اداره مناطق آزاد تجاری-صنعتی در ایران هدف از ایجاد این مناطق موارد زیر ذکر شده است: تسريع در انجام امور زيربنايي، عمران و آباداني، رشد و توسعه اقتصادي، سرمايه‌گذاري و افزايش درآمد عمومي، ايجاد اشتغال‌سالم و مولد، تنظيم بازار كار و كالا، حضور فعال در بازارهاي جهاني و منطقه‌اي، توليد و صادرات كالاهاي صنعتي و تبديلي و ارائه خدمات عمومي.
 
 
 
صورت‌مسئله:
در حال حاضر 7 منطقه آزاد در کشور وجود دارد که بیش از 12سال از تاسیس آن‌ها می‌گذرد. با بررسی عملکرد این مناطق، مشاهده خواهیم کرد که فاصله زیادی از شاخص‌ها و اهداف بیان شده وجود دارد،  لکن نمایندگان مجلس در کمیسیون اقتصادی، با لایحه دولت مبنی بر تشکیل 7 منطقه آزاد دیگر موافقت نمودند؛ این مناطق عبارتند از: اینچه‌برون، مهران، اردبیل، سیستان، بانه، جاسک و بوشهر. این در حالی‌است که اغلب مسئولین اعم از دولتی و مجلسی بر مشکلات فعلی مناطق تاکید دارند و بعضا در مصاحبه‌ها و اظهارنظرات شدیدا علیه وضعیت فعلی مناطق موضع می‌گیرند، لکن به صورت ناگهانی با اتفاق نظر دولت و مجلس، شاهد ایجاد مناطق جدید با همان شیوه ناکارآمد سابق می‌باشیم.
 
 
جالب آنست که هم‌اکنون 65 منطقه ویژه مصوب وجود دارد لکن تنها 23 مورد فعال و حدود 10 تای آن دارای فعالیت مناسب بر اساس اهداف قانون وجود دارد. حال زمانی که دولت لایحه ایجاد 11 منطقه ویژه دیگر را به کمیسیون برد، نمایندگان با تجمیع لوایح مربوط به ایجاد منطقه ویژه و اضافه نمودن چندین منطقه دیگر (احتمالا با توجه به حوزه مسئولیت خود) در حال بررسی ایجاد 67 منطقه ویژه دیگر می‌باشند. عدم توجه به فلسفه و اهداف مناطق، زیر ساخت لازم، مکانیزم‌های نظارتی و شفافیت، و مشکلات مناطق موجود، صرفا واردات و قاچاق را افزایش می‌دهد. 
 نزدیک بودن به ایام انتخابات: متاسفانه نزدیک شدن به ایام انتخابات و تلاش مسئولین جهت امتیازگرفتن برای حوزه مسئولیت خویش، به تعجیل ایشان در تصمیم‌گیری برای این منظور دامن زده است.
 
 
ممکن است گفته شود که مناطق تاسیس شوند و در آینده آن‌ها را اصلاح می‌کنیم، لکن این استدلال تنها حالت نامطلوب کنونی در 7 منطقه را به 14 منطقه و سراسر کشور سرایت می‌دهد. حال آنکه اگر امتیازی را اعطا نمایند، ملغی نمودن آن به دلایلی نظیر آثار روانی و احساس نارضایتی سرمایه‌گذاران و عامه مردم، تقریبا محال و یا هزینه‌بر است. اگر قرار بود مرور زمان به بهبود وضعیت مناطق کمکی نماید، 12 تا 20 سال فرصت مناسبی برای بهبود وضعیت مناطق فعلی بود. عملکرد ضعیف مناطق آزاد موجود و نبود زیرساخت لازم، موجب تعطیلی کارخانجات، گسترش واردات رسمی، قاچاق و ... شده است. آیا مناطق فقیرنشین، خانواده‌های تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی، کارخانجات غیرفعال و نرخ بیکاری در مناطق آزاد موجود و شهرهای همجوار، آن‌ها را به اهدافشان رسانیده است که در پی گسترش و توسعه مناطق هستیم؟
 
 
عدم رعایت آیین‌نامه چگونگی تاسیس مناطق آزاد: چند ماه گذشته، دولت آیین‌نامه چگونگی تاسیس مناطق آزاد را ابلاغ نمود که علی‌رغم کلی بودن، عدم اشاره به مکانیزم اجرایی و سازوکار نظارتی و مشکلات حقوقی دیگر، تاسیس این مناطق از همان آیین‌نامه نیز تخطی نموده است.
 
 
آسیب:
آسیب مهمی که اکنون مطرح شده، موضوع رفع مشکلات در این بازه زمانی نیست، بلکه آسیب عبارتست از توسعه مناطق، بدون رفع نمودن مشکلات؛ مشکلاتی که تقریبا تمامی مسئولین به آن اذعان دارند. لذا جهت توسعه اقتصاد، تولید، صادرات در قالب مناطق آزاد بایستی طرح جامع بلندمدتی به عنوان نقشه راه از سوی مسئولین تدوین گردد تا تنها با استناد به آن و تامین شروط مطروحه، ایجاد و توسعه مناطق ممکن بوده و از تعدد قارچ‌گونه آن در برهه‌های مختلف مسئولیتی جلوگیری گردد. این اقدام، یعنی تدوین طرح جامع توسعه مناطق آزاد، مناطق را به اهداف از پیش تعیین شده نزدیک‌تر می‌نماید.
 
مشکلات:
مشکلات فعلی مناطق عبارتند از: عدم توسعه اقتصادی مناطق، عدم زیرساخت لازم، تبدیل شدن به سکوی واردات، قاچاق ارز، قاچاق کالا از طریق مناطق، فعالیت شرکت‌های صوری، کاهش فعالیت و تعطیلی واحدهای تولیدی، تامین بخشی از منابع  مناطق از واردات کالاهای تجاری، عدم دریافت بودجه از دولت و ناکارآمدی مدیریت در مناطق، زمینه ایجاد رانت و فساد و ... . در ادامه برخی از مشکلات به صورت مختصر تبیین می‌شوند.
 
 
1-  عدم توسعه اقتصادی مناطق مطابق اهداف:
به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران خارجی به اندازه کافی تمایل به سرمایه‌گذاری در این مناطق ندارند. علت این مسئله به دو موضوع مربوط می‌شود. موضوع اول تحریم می‌باشد که سرمایه‌گذار خارجی را از سرمایه‌گذاری منصرف می‌کند. این مسئله یک علت بیرونی است که از چارچوب تحلیل در اینجا خارج می‌شود. موضوع دوم، جذابیت کم منطقه در مقایسه با موارد مشابه می‌باشد. امتیازات ارائه شده در مناطق آزاد ایران به مراتب از موارد مشابه کشورهای دیگر ضعیف‌تر می‌باشد. همچنین بسیاری از امتیازات ارائه شده در منطقه، در سرزمین اصلی نیز جاری هستند که به عنوان نمونه می‌توان به قانون تشویق سرمایه‌گذاری خارجی، بخش معافیت‌های قانون مالیات‌های مستقیم، معافیت حقوق ورودی مواد اولیه برخی واحدهای تولیدی و ... اشاره کرد. از طرف دیگر مناطق آزاد ایران در زمان ایجاد فاقد هر گونه زیرساخت می‌باشند. در حالی که مناطق آزاد جهت تشویق سرمایه‌گذار خارجی نیازمند سرمایه‌گذاری اولیه و توسعه زیر‌ساخت‌ها می‌باشند.
 
 
2-  تبدیل شدن مناطق آزاد به سکوی واردات کالاهای تجاری: 
 
علی‌رغم تاکید قانون بر توسعه صادرات کالا درمناطق آزاد، هم‌اکنون میزان واردات کالاهای تجاری بیش از مقدار صادرات و تولید این مناطق است. آمار نشان می‌دهد کالاهای تجاری وارد شده از این مناطق، حداقل 5 برابر کالاهای تولیدی در مناطق آزاد می‌باشد. این بدین معنی است که از ظرفیت و امکانات ایجاد شده در مناطق، اغلب به منظور واردات کالاهای تجاری استفاده می‌شود. البته این نکته را باید در نظر داشت که در آمار واردات تجاری، کالاهایی که از طریق مسافر از مناطق وارد کشور می‌شوند، محاسبه نگردیده است که در صورت محاسبه، اختلاف بیشتر از این مقدار خواهد شد. اکثر قریب به اتفاق این اقلام کالای مصرفی می‌باشند نه قطعات منفصله جهت تولید. امتیاز خرده‌فروشی در مناطق آزاد و ایجاد منفعت برای سازمان منطقه در واردات کالاهای تجاری بسیار در این مسئله تاثیرگذار است.
 
 
مسئله تاثیرگذار دیگر در تبدیل مناطق آزاد به سکوی واردات، منفعت سازمان منطقه آزاد از واردات کالاهای تجاری به کشور از طریق مناطق آزاد است. با توجه به مصوبه هیئت دولت، کالاهای تجاری که از طریق مناطق آزاد به کشور وارد می‌شوند تا 15 درصد ارزش سیف کالا از سود بازرگانی معاف می‌باشند. هم‌چنین در بودجه سالانه مناطق آزاد، دریافت عوارض از محل این مصوبه مورد توجه قرار گرفته است. لذا سازمان‌‎های مناطق آزاد برای تامین بخشی از منابع خود نیازمند واردات کالاهای تجاری از مناطق می‌باشند. البته عدم دریافت بودجه از دولت و ناکارامدی مدیریت در مناطق نیز این مسئله را تشدید می‌نماید.
 
3-  قاچاق ارز از طریق مناطق: 

2 دلیل برای این مشکل وجود دارد. اول اینکه طبق قانون، خرید و فروش ارز توسط هر شخص حقیقی و حقوقی در این مناطق، آزاد است. این مسئله سبب می‌شود امکان هر گونه کنترل بر خرید و فروش ارز از بین برود. از نظر قوانین داخل کشور تنها بانک‌ها وصرافی‌های مجاز تحت نظارت بانک مرکزی امکان خرید و فروش ارز دارند که این مسئله امکان نظارت و مدیریت ارز کشور را برای بانک مرکزی فراهم می‌کند. اما این امکان برای بانک مرکزی در مناطق آزاد وجود ندارد. دوم، مشکل عدم تفکیک نظام ارزی در مناطق از سرزمین اصلی است. طبق قانون، ورود و خروج ارز از سرزمین اصلی به مناطق و بالعکس تابع قوانین داخلی کشور است. با این وجود، برخی بانک‌ها و صرافی‌ها از طریق شعب مناطق آزاد خود، در سرزمین اصلی فعالیت می‌کنند که این مسئله ورود و خروج ارز را از کنترل و نظارت بانک مرکزی خارج می‌کند.
 
4-  قاچاق کالا از طریق مناطق به داخل کشور:
 
 کشور ما به دلیل شرایط خاص مقررات صادرات و واردات و در نتیجه آن منفعت زیاد قاچاق کالاهای هدف، نیازمند شرایط کنترلی خاص نیز می‌باشد. ورود کالا به مناطق آزاد بدون کنترل و امکان رهگیری صرفا به تسهیل قاچاق از مناطق آزاد کمک خواهد کرد. مطالعه مناطق آزاد برخی کشورهای توسعه یافته نیز نشان می‌دهد که تسهیل تجارت در مناطق آزاد و کاهش بروکراسی باعث کاهش نظارت در این مناطق نشده است. در این کشورها کالاهای وارده به مناطق آزاد از بدو ورود تا خروج از مناطق و یا استفاده در تولید، توسط گمرک آن کشور به صورت الکترونیکی رهگیری می‌شوند. فناوری اطلاعات این امکان را فراهم می‌کند تا بدون افزایش چشمگیر بروکراسی، امکان رهگیری کالاها فراهم شود. در کشور ما کالاهایی که به مناطق آزاد وارد می‌شوند تحت نظارت گمرک جمهوری اسلامی ایران نیستند. همچنین گمرک مناطق آزاد نیز نظارت کافی بر آنها ندارد. لذا اگر کالایی که تا نزدیکی مرزهای کشور ما بدون کنترل آمده، به صورت غیرقانونی به کشور وارد شود، دستگاه‌های نظارتی از این مسئله خبردار نخواهند شد. وجود سیستم‌های رصد کالا از بروز چنین مسائلی جلوگیری خواهد کرد.
 
5-  وجود شرکت‌های صوری در مناطق:
 
وجود معافیت مالیاتی باعث ایجاد شرکت‌هایی در مناطق آزاد شده است که در واقع در سرزمین اصلی فعالیت می‌کنند اما از معافیت مناطق آزاد استفاده می‌نمایند. این مشکل از اینجا ناشی می‌شود که پس از ثبت شرکت در مناطق آزاد، امکان رصد فعالیت شرکت وجود ندارد. سازمان امور مالیاتی نیز که فعالیت‌های اقتصادی شرکت‌ها را تحت نظردارد، امکان نظارت بر این شرکت‌ها را نخواهد داشت. لذا ثبت شرکت درمناطق آزاد و فعالیت در داخل کشور به راحتی قابل انجام خواهد بود. 




Share
* نام:
ایمیل:
* نظر:

پربازدیدترین ها
پربحث ترین ها
آخرین مطالب


صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | نظرسنجی | RSS | ایمیل | نسخه موبایل
طراحی و تولید: مؤسسه احرار اندیشه