2016 December 10 - شنبه 20 آذر 1395

صلوات، گفتاری از علامه مصباح یزدی در شرح مناجات شعبانیه/بخش اول
کد خبر: ٨٥١٨٠ تاریخ انتشار: ١٧ فروردين ١٣٩٥ - ١٠:٤٣
گفتمان مصباح » مطلب ویژه
تقدیم به پیشگاه اهل بیت
صلوات، گفتاری از علامه مصباح یزدی در شرح مناجات شعبانیه/بخش اول

انسان وقتی می‌خواهد از یک شخص بزرگ و با عظمت چیزی درخواست کند ولی در خود چنین لیاقتی نمی‌بیند...

گروه هیئت صابرنیوز؛ همزمان با فرارسیدن ماه مبارک شعبان، از این پس تاپایان این ماه، بخش هایی از شرح مناجات شعبانیه که توسط استاد اخلاق حوزه ، آیت الله مصباح یزدی ایراد شده است، در این صفحه منتشر خواهد شد.

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد؛
خداوندا؛ بر محمد و آل محمد رحمت فرست.

اهمیّت ذکر صلوات
این مناجات مانند دعایی که در ماه شعبان هر روز هنگام زوال تلاوت می‌شود، با صلوات شروع شده و در خلال آن چند مرتبه تکرار می‌گردد. در بسیاری از دعاهای صحیفه سجادیّه (علیه السلام)(با این‌که حضرت سجّاد (علیه السلام)خود از آل محمد صلی الله علیه و آله است) صلوات بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت آن حضرت تکرار می‌گردد.
صلوات آن‌قدر اهمیّت دارد که جزئی از تشهد نماز گشته و فقدان آن موجب بطلان نماز است، چنان‌که شافعی یکی از ائمه اربعه اهل سنّت در شعری که در مدح اهل‌بیت علیهم السلام سروده است چنین می‌گوید: «کَفاکُمْ عَظیمُ الْقَدْرِ اَنَّکُمُ/مَنْ لَمْ یُصَلِّ عَلَیْکُمْ لا صَلوةَ لَه؛ در عظمت مقام شما همین بس، که هر کس در نماز بر شما صلوات نفرستد، نمازش مقبول نیست.»(ینابیع المودّة، ج 3، ص 103)
نماز رابطه‌ای فردی با خدا است امّا باید در نماز صلوات گفته شود، و این حکم وجوب صلوات در تشهد نماز، نه مختصّ به شیعیان، بلکه مورد اتفاق فریقین است.
در این رابطه لازم است به چند نکته پیرامون صلوات بپردازیم:

استجابت دعای محفوف به صلوات

در آداب دعا کردن آمده است که برای پذیرفته شدن دعا و استجابت قطعی آن، قبل و بعد از دعا صلوات ذکر شود و دلیل آن چنین ذکر شده است: دعایی که قبل و بعد از آن صلوات ذکر شود در حقیقت سه دعا است، زیرا معنای صلوات طلب رحمت خاص برای پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت آن حضرت است و به طور قطع این دو صلوات‌ قبل از دعا و بعد از دعا‌ مستجاب و مورد پذیرش الاهی است؛ زیرا امکان ندارد خداوند این دعا را که خالص‌ترین دعاها برای بهترین بندگان است مستجاب ننماید، و نیز از فضل و کَرَم خداوند دور است که دعای پیچیده در میان دو دعای مستجاب را نپذیرد. (البته این در صورتی است که آن دعای شخصی شرایط اجابت را داشته باشد. به عنوان طلب گناه و یا خلاف مصلحتی برای دیگران نکرده باشد.) پس به طور قطع چنین دعایی مستجاب است و خداوند آن خواسته را یا بهتر از آن را عنایت خواهد کرد.

حکمت صلوات هایی که محفوف به دعا نیست

حال‌ ممکن است این پرسش مطرح شود که صلوات در تشهّد نماز که قبل و بعد از آن دعایی نیست، بلکه قبل از آن شهادتین آمده و پس از آن نیز سه سلام وجود دارد، و نیز صلواتی که پس از دستور خداوند که می‌فرماید: إِنَّ اللهَ وَمَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِیماً» (احزاب/23) گفته می‌شود در آن هیچ‌گونه دعا و درخواستی برای ما وجود ندارد، حکمت این صلوات‌ها چیست؟
پاسخ این سؤال به سه مقدمه نیازمند است:
1. انسان برای هر کاری که از روی اختیار انجام می‌دهد، نتیجه و هدفی در نظر می‌گیرد. بنابراین، هر دعایی که می‌کنیم به قصد اجابت است.
2. نمی‌دانیم که دعاهای شخصی ما به صلاح بوده و سودی برای ما دارد و در نتیجه پذیرفته می‌شود یا خیر، اما می‌دانیم که صلوات حتماً اجابت می‌شود. بنابراین انسان عاقل وقت خود را صرف دعایی می‌کند که یقین دارد پذیرفته می‌شود.
3. وقتی که برای پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت آن حضرت طلب رحمت می‌کنیم، در واقع هدیه‌ای به پیشگاه آنان تقدیم می‌کنیم و می‌دانیم که جود و کرم ایشان اقتضا می‌کند آن بزرگواران نیز هدیه ما را جبران کنند و بی‌پاسخ نگذارند و پاسخ آن‌ها دعایی است که برای ما می‌کنند و دعای آن‌ها حتماً پذیرفته خواهد شد.
پس اگر برای خودمان دعا کنیم معلوم نیست پذیرفته شود ولی اگر آن‌ها برای ما دعا کنند قطعاً مستجاب است و به اصطلاح فلسفی، هم استعداد و قابلیت قابل و هم افاضه و فاعلیت فاعلْ تامّ و تمام است. یعنی فیاضیّت الاهی (فاعلیّت) مطلق و بی‌قید و شرط است و قابلیّت پیامبر (صلی الله علیه و آله) و خاندان آن حضرت نیز برای درک رحمتْ نامحدود است، پس استعداد و قابلیّت نیز تامّ بوده، هیچ مانع و کمبودی برای اجابت دعای ما (صلوات) وجود ندارد. بنابراین عقل حکم می‌کند اگر طالب منفعت خویشیم هر چند به صورت ابتدایی (و بدون پیچیدن دعای شخصی در میان دو صلوات) برای آن بزرگواران صلوات بفرستیم.
بازگشت صلوات‌ها به خود انسان‌
بازگشت این صلوات‌ها به خود انسان‌هاست. چرا که ما برای پیامبر (صلی الله علیه و آله) و خاندانش طلب رحمت می‌کنیم و چون ظرف وجودی آنان لبریز از رحمت الاهی است و نیازی ببه آن ندارند، این رحمت به کسانی که تحت ولایت آن‌ها هستند سرازیر می‌شود. درست مثل آن‌که، شخصی استکان یا لیوانی را پر از آب کرده است و اگر مرتب از او بخواهیم بر روی آن آب، آبی بریزد قطعاً در ظرفی که زیر آن استکان یا لیوان وجود دارد سرازیر شده و موجوداتی که در آن ظرف یا اطراف آن هستند بهره می‌گیرند. بنابراین هر کس صلوات می‌فرستد به دلیل سرریز شدن رحمت الاهی از ظرفیّت وجودی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل‌بیت (علیهم السلام)، برکت این صلوات به خود او و دیگران می‌رسد و به همین سبب در دعاها می‌خوانیم: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، صَلوةً تَغْفِرُ بِها ذُنُوبَنا وَ تُصْلِح بِها عُیُوبَنا...».(سید ابن طاوس، المراقبات، ج1، ص76) خداوندا، بر محمد و آل محمد رحمت فرست، رحمتی که به واسطه آن گناهان ما را آمرزیده و عیوب ما را پوشیده بداری. پس نتیجه صلوات بر پیامبر و اهل‌بیت گرامی آن حضرت به خود ما بر می‌گردد، علاوه بر آن‌که آن بزرگواران در مقابل هدیه ما، دعا کرده و ما را از برکات هدیه خویش بهره‌مند می‌سازند. بعد از درک این مطلب، پذیرش برخی از مفاهیم زیارت آل‌یس که آمده است: «فَما شَیْءٌ مِنّا اِلاّ وَاَنْتُمْ لَهُ السَّبَبُ وَاِلَیْهِ السَّبیلُ»آسان می‌گردد.

صلوات، مایه جلب توجه خداوند
انسان وقتی می‌خواهد از یک شخص بزرگ و با عظمت چیزی درخواست کند ولی در خود چنین لیاقتی نمی‌بیند بنابر اصول روان‌شناسی لازم است اوّل توجّه آن شخص بزرگ را به مطلوبش جلب کرده، سپس خواسته خود را مطرح نماید. به عنوان مثال ابتدا به فرزند و یا دوست صمیمی او اظهار ارادت و علاقه کرده و کم‌کم زمینه درخواست خود را فراهم نماید.
بی‌تردید ما انسان‌ها به دلیل گناهان و زشتی‌های خود، شایستگی و استحقاق درخواست چیزی را از پیشگاه با عظمت پروردگار نداریم و از سوی دیگر چاره‌ای جز درخواست از درگاه او نیست، پس، باید این لیاقت و اجازه درخواست را پیدا کنیم و برای این کار هیچ چیز بهتر از طلب رحمت برای دوستان و اولیای الاهی نیست. پس، با صلوات فرستادن برای عزیزترین دوستان خدا و اظهار ادب در پیشگاه آنان، لیاقت جلب توجّه الاهی را پیدا کرده و درخواست‌های خود را مطرح می‌نماییم. در حقیقت با صلوات جرأت پیدا کرده‌ایم در پیشگاه با عظمت الاهی سخن بگوییم و قبل از آن‌که برای خود چیزی بخواهیم برای دوستان و عزیزانِ درگاه خداوند طلب رحمت کنیم، و به عبارت دیگر در عالم محبّت یک نوع ایثار نموده و با زبان خاصّی به اهل‌بیت (علیهم السلام) عرض می‌کنیم: «ما گرچه خود سراپا نیاز هستیم ولی چون شما را دوست داریم قبل از این‌که برای خود چیزی بخواهیم برای شما رحمت می‌خواهیم».
گرچه اهل‌بیت (علیهم السلام) نیازی به درخواست ما ندارند ولی، کار ما در حقیقت مانند آن فقیر گرسنه و بیماری است که درِ خانه کسی را می‌زند و چنین می‌گوید: «خدا عمرت بدهد. سلامتی عطا کند. برکت عنایت فرماید». درست همان چیزهایی را که آن فرد دارد برای او از خداوند درخواست می‌کند. این اظهار محبّت و جلب توجّه است، و هیچ‌گاه او در جواب آن فقیر نمی‌گوید من سالم هستم، زیرا می‌داند این فرد جز این مقدار دعا، کار دیگری نمی‌تواند انجام بدهد و می‌خواهد بگوید، اگر تو سالم نبودی من از خدا می‌خواستم که به تو سلامتی عطا کند. پس این‌گونه دعاها تبیین عقلی ندارد، بلکه تنها یک ابراز عشق و علاقه و محبّت است.

خاطره‌ای از حاج میرزا علی هسته‌ای اصفهانی
مجتهد حکیم، مرحوم آقای حاج میرزا علی هسته‌ای اصفهانی یکی از وعّاظ معروف بود. او کتاب اسفار را تدریس می‌کرد. من کم‌تر از 20 سال داشتم که گاهی در تهران، مسجد حاج سید عزیزالله پای منبر ایشان می‌رفتم. یک روز همین سؤال را از ایشان پرسیدم که اهل‌بیت (علیهم السلام) چه نیازی به طلب رحمت ما دارند، با این‌که خودشان از هر نوع رحمتی برخوردارند. ایشان دید که من جوان هستم و هنوز پایه علمی زیادی ندارم، ابتدا مرا تشویق کرد و سپس مطابق فهم من گفت: «باغبانی برای ارباب خود مشغول باغبانی است و گل‌هایی می‌پروراند که بذر و آب و کود و زمین، همه و همه مال ارباب است و خود نیز ملک و مال ارباب می‌باشد، ولی وقتی گل‌ها بزرگ شده و منظره زیبا و فضایی معطّر بوجود آوردند و ارباب برای دیدن آن منظره وارد باغ گردید، آن باغبان دسته‌ای از گل‌ها را چیده و با ادب به حضور او تقدیم کرده و خوش‌آمد می‌گوید و پاداش می‌گیرد. این یک نوع ادب است وگرنه خود باغبان و همه گل‌ها متعلّق به ارباب هستند. پس ما نیز با صلوات، گلی را از باغ آن‌ها چیده و به خودشان اهدا می‌کنیم». عین همین مطلب درباره «وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ» نیز صادق است که در حقیقت فَرَج اهل ایمان در فَرَج آنان است.




Share
* نام:
ایمیل:
* نظر:

پربازدیدترین ها
پربحث ترین ها
آخرین مطالب


صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | نظرسنجی | RSS | ایمیل | نسخه موبایل
طراحی و تولید: مؤسسه احرار اندیشه